YÙ NGHÓA CUÛA PHAÂN LOAÏI QUOÁC TEÁ VEÀ ÑOÄNG KINH

TRONG THÖÏC HAØNH THAÀN KINH HOÏC LAÂM SAØNG

Leâ Minh[1]

 

Vôùi moät tyû leä beänh môùi haøng naêm dao ñoäng trong khoaûng töø 50 ñeán 120 cho moãi 100000 daân, ñoäng kinh ñaõ vaø ñang laø moät vaán ñeà söùc khoeû thöôøng gaëp trong thöïc haønh y khoa thöôøng ngaøy. Moãi naêm coù khoaûng 20 trong 100000 ngöôøi bò moät côn “ñoäng kinh” duy nhaát, vaø suoát caû ñôøi cuûa nhöõng ngöôøi naøy chæ coù côn ñoäc nhaát naøy maø thoâi. Nguy cô ñeå moät caù nhaân phaùt beänh ñoäng kinh trong cuoäc ñôøi cuûa hoï – noùi caùch khaùc laø tyû leä doàn cuûa ñoäng kinh ôû caù nhaân naøy – baèng trong khoaûng 3 ñeán 5%. Tyû leä beänh môùi cuûa ñoäng kinh ñöôïc ghi nhaän laø cao nhaát ôû caùc löùa tuoåi sau ñaây goàm coù löùa tuoåi sô sinh vaøtreû nhoû, vaø löùa tuoåi giaø. Tyû leä beänh toaøn boä cuûa ñoäng kinh töông ñoái oån ñònh trong caùc quaàn theå ngöôøi sau löùa tuoåi thieáu nhi, tuy nhieân tyû leä naøy laïi coù xu höôùng taêng leân trong quaàn theå ngöôøi lôùn tuoåi. So vôùi caùc nöôùc phaùt trieån, ñoäng kinh ñöôïc gaëp nhieàu hôn ôû caùc nöôùc ñang phaùt trieån.³

 

ÑÒNH NGHÓA

Côn ñoäng kinh

Côn ñoäng kinh (Anh ngöõ laø epileptic seizure; Phaùp ngöõ laø eùpilepsie hay crise eùpileptique) laø bieåu loä cuûa moät phoùng löïc baát thöôøng, quaù möùc vaø ñoàng thì cuûa moät nhoùm caùc nôron cuûa naõo boä. Caùc bieåu loä laâm saøng cuûa côn mang tính chaát  ñoät ngoät, nhaát thôøi vaø raát ña daïng nhö trieäu chöùng vaän ñoäng, trieäu chöùng caûm giaùc, trieäu chöùng taâm thaàn. Trong côn, beänh nhaân coù theå coøn hay maát yù thöùc. Ñaëc ñieåm cuûa trieäu chöùng trong côn thì bò quy ñònh bôûi vuøng naõo boä coù nôron cho phoùng löïc baát thöôøng, ví duï nhö co giaät cuïc boä nöûa ngöôøi neáu oå ñoäng kinh naèm ôû voû naõo vaän ñoäng ñoái beân. Caàn löu yù raèng ñieän naõo kyù coù theå phaùt hieän nhöõng bieåu loä ñieän cuûa caùc phoùng löïc baát thöôøng ôû nhöõng ngöôøi khoâng heà coù bieåu loä laâm saøng cuûa ñoäng kinh; quan ñieåm thoáng nhaát hieän nay khoâng xem caùc tröôøng hôïp ñoù laø coù côn ñoäng kinh.

 

Ñoäng kinh

Ñoäng kinh (epilepsy; eùpilepsie) laø thuaät ngöõ duøng ñeå chæ moät tình huoáng trong ñoù ngöôøi beänh deã bò ñi bò laïi nhieàu côn ñoäng kinh. Trong thöïc haønh thuaät ngöõ naøy ñöôïc söû duïng ñeán khi ngöôøi beänh ñaõ bò ít nhaát laø töø hai côn ñoäng kinh trôû leân.

 

NGUYEÂN LYÙ CUÛA VIEÄC PHAÂN LOAÏI ÑOÄNG KINH^1,2,4,5

Phaân loaïi ñoäng kinh laø moät noäi dung quan troïng trong hoaït ñoäng cuûa caùc chuyeân vieân ñoäng kinh hoïc cuûa nhieàu quoác gia, ñöôïc baét ñaàu thöïc hieän töø naêm 1969, vaø ñaõ ñöôïc xem xeùt boå sung heát thaûy 4 laàn töø luùc ñoù ñeán nay. Ñeå thöïc hieän ñöôïc coâng vieäc quan troïng naøy, Lieân Ñoaøn Quoác Teá Choáng Ñoäng Kinh (International League Against Epilepsy: ILAE) ñaõ thaønh laäp moät uyû ban chuyeân veà phaân loaïi ñoäng kinh. Vieäc phaân loaïi ñoäng kinh höõu ích ôû choã cung caáp nhöõng thuaät ngöõ thoáng nhaát veà vaán ñeà, giuùp nhaän daïng caùc loaïi côn vaø hoäi chöùng ñoäng kinh ñaëc hieäu treân laâm saøng maø nhôø vaøo ñoù môùi coù theå ñöa ra ñöôïc nhöõng phöông thöùc ñieàu trò phuø hôïp vaø höõu hieäu, vaø cuoái cuøng ôû choã laø kích thích söï nghieân cöùu veà nhoùm beänh naøy. Trôû ngaïi chính cuûa vieäc phaân loaïi ñoäng kinh naèm ôû choã ñoäng kinh suy cho cuøng chæ laø trieäu chöùng chöù khoâng phaûi laø beänh. Trong thöïc teá nhaän ñònh naøy coù khi khoâng ñuùng hoaøn toaøn vì moät soá loaïi côn nhö côn nhoû hay côn vaéng yù thöùc laïi ñöôïc xem laø moät hoäi chöùng ñoäng kinh chuyeân bieät. Trôû ngaïi khaùc nöõa ñöôïc gaëp trong vieäc ñaët teân goïi loaïi côn coù khi khoâng phuø hôïp hoaøn toaøn vôùi vò trí cuûa oå ñoäng kinh maø ví duï ñieån hình ôû ñaây laø côn ñoäng kinh thuyø thaùi döông trong ñoù oå ñoäng kinh coù theå naèm ôû thuyø thaùi döông nhöng cuõng coù theå ñöôïc gaëp ôû caùc vò trí khaùc, ngoaøi thuyø thaùi döông; vì lyù do ñoù maø maø ngaøy naøy côn ñoäng kinh thuyø thaùi döông ñöôïc goò teân laø côn cuïc boä phöùc taïp.

Söï phaân bieät giöõa côn cuïc boä (partial seizure; crise partielle hay eùpilepsie partielle) vaø côn toaøn theå hoaù (generalized seizure; crise geùneùraliseùe hay eùpilepsie geùneùraliseùe) laø moät khaùi nieäm cô sôû raát coù giaù trò cuûa ñoäng kinh hoïc trong öùng duïng laâm saøng maëc duø raèng trong thöïc teá ñoâi khi coù nhöõng tình huoáng ñaëc bieät nhö côn ñoäng kinh coù oå cuïc boä nhöng trieäu chöùng lan ra thaønh toaøn theå qua nhanh khieán vieäc nhaän daïng treân laâm saøng oå ñoäng kinh naøy trôû thaønh baát khaû thi, hoaëc nhö  nhöõng tröôøng hôïp côn ñoäng kinh toaøn theå hoaù coù xuaát phaùt ñieåm töø nhieàu oå ñoäng kinh khaùc nhau.

Khaùi nieäm veà vò trí cuûa oå ñoäng kinh vaø söï lan ra cuûa côn ñoäng kinh laø moät khía caïnh quan troïng khaùc cuûa vieäc phaân loaïi ñoäng kinh: oå ñoäng kinh ôû taïi vuøng naøo cuûa naõo boä thì bieåu loä laâm saøng seõ töông öùng vôùi roái loaïn chöùc naêng cuûa vuøng ñoù nhöng caùc phoùng löïc töø oå ñoäng kinh lan nhanh sang caùc vuøng khaùc seõ khieán caùc bieåu loä laâm saøng thay ñoåi khaùc ñi, coù khi söï thay ñoåi naøy xuaát hieän quùa nhanh khieán ngöôøi ta khoâng theå nhaän daïng ñöôïc trieäu chöùng ñaàu tieân voán laø daáu aán chính hieäu cuûa oå ñoäng kinh coù lieân quan. Côn ñoäng kinh thuyø thaùi döông  laø moät ví duï minh hoaï ñieån hình cho khaùi nieäm naøy: phoùng löïc ñaàu tieân trong côn ñoäng kinh thuyø thaùi döông cho beänh nhaân caûm giaùc “ñaõ thaáy” (deùjaø vu) nhöng trieäu chöùng naøy bò bieán ñoåi ngay sau ñoù bôûi söï lan nhanh cuûa caùc phoùng löïc baát thöôøng trong thuyø thaùi döông gaây ra nhöõng trieäu chöùng khaùc nhö queân, maát yù thöùc, keá ñoù laø söï lan nhanh cuûa phoùng löïc ra caû hai baùn caàu maø bieãu loä laâm saøng laø côn co cöùng-co giaät toaøn theå hoaù. Treân laâm saøng cuûa ñoäng kinh thuyø thaùi döông, coù khi ngöôøi ta chæ ghi nhaän ñöôïc côn co cöùng-coù giaät toaøn theå hoaù maø khoâng phaùt hieän ñöôïc caùc trieäu chöùng khaùc cuûa côn thuyø thaùi döông laø vì söï lan ra raát nhanh vaø chôùp nhoaùng cuûa caùc phoùng löïc baát thöôøng ñaõ neâu, vaø ñoù cuõng chính laø lyù do giaûi thích söï nhaàm laãn chaãn ñoaùn giöõa moät côn co cöùng-co giaät toaøn theå hoaù vôùi moät côn cuïc boä phöùc taïp. Trong phaân loaïi ñoäng kinh coøn ñeà caäp ñeán khaùi nieäm ñoäng kinh voâ caên (idiopathic epilepsy; eùpilepsie idiopathique), ñoäng kinh trieäu chöùng (symptomatic epilepsy; eùpilepsie symptomatique) vaø ñoäng kinh nguyeân nhaân aån (cryptogenic epilepsy; eùpilepsie cryptogeùnique), voán laø nhöõng khai nieäm cuõng khoâng keùm phaàn quan troïng. Ñoäng kinh voâ caên bao goàm nhöõng tröôøng hôïp maø ngöôøi ta chöa tìm ñöôïc nguyeân nhaân neân ñöôïc xem laø thuoäc chung veà moät nhoùm thoáng nhaát trong ñoù coù vai troø cuûa yeáu toá di truyeàn. Ñoäng kinh trieäu chöùng bao goàm caùc tröôøng hôïp coù nguyeân nhaân ñöôïc bieát roõ trong ñoù coù caùc yeáu toá nguyeân nhaân caáp tính nhö roái loaïn chuyeån hoaù caáp, vieâm nhieãm, vaø caùc yeáu toá nguyeân nhaân maïn tính nhö u naõo vaø caùc beänh thoaùi hoaù cuûa heä thaàn kinh trung öông. Ñoäng kinh nguyeân nhaân aån laø nhöõng tröôøng hôïp maø ngöôøi ta coù nghó ñeán moät nguyeân nhaân giaû ñònh coù lieân quan nhöng khoâng xaùc minh ñöôïc söï hieän dieän thaät söï cuûa noù trong hoäi chöùng ñoäng kinh ñoù. Yeáu toá cuoái cuøng coù aûnh höôûng leân söï phaân loaïi ñoäng kinh laø loaïi thaêm doø caän laâm saøng caàn thieát ñeå xaùc ñònh chaån ñoaùn vaø phaân loaïi. Tröôùc kia söï chaån ñoaùn vaø phaân loaïi ñoäng kinh döïa chuû yeáu treân ñaëc ñieåm ñieän naõo kyù (EEG), ngaøy nay thì söï phaân loaïi ñoäng kinh döïa treân söï phoái hôïp EEG, chuïp caét lôùp ñieän toaùn (CT) vaø chuïp hình coäng höôûng töø (MRI); vôùi MRI, nhieàu beänh nhaân ñaõ ñöôïc phaân loaïi laïi, töø chaån ñoaùn laø ñoäng kinh voâ caên trôû thaønh ñoäng kinh trieäu chöùng.

Maëc duø chöa theå laø hoaøn chænh, heä thoáng phaân loaïi ñoäng kinh cuûa ILAE vaãn laø heä thoáng coù giaù trò nhaát vaø ñöôïc söû duïng trong ngaønh ñoäng kinh hoïc quoác teá hieän nay. Caùc phieân baûn phaân loaïi cuûa ILAE caùc naêm 1969 vaø 1981 ñeà caäp ñeán heä thoáng phaân loaïi caùc côn ñoäng kinh, caùc phieân baûn caùc naêm 1985 vaø 1989 thì ñeà caäp ñeán heä thoáng phaân loaïi caùc hoäi chöùng ñoäng kinh.

 

PHAÂN LOAÏI CAÙC CÔN ÑOÄNG KINH^1,4

Heä thoáng phaân loaïi caùc côn ñoäng kinh cuûa ILAE döïa cô sôû duy nhaát treân caùc bieåu loä laâm saøng vaø EEG cuûa caùc côn, vaø hoaøn toaøn khoâng caên cöù treân caùc nguyeân nhaân, caùc cô sôû giaûi phaãu beänh hoïc  vaø sinh lyù hoïc cuûa caùc côn naøy. Theo caùch phaân loaïi naøy, caùc côn ñoäng kinh ñöôïc chia ra thaønh ba theå loaïi chính laø côn ñoäng kinh cuïc boä (partial seizures), côn ñoäng kinh toaøn theå hoaù (generalized seizures) vaø côn ñoäng kinh khoâng phaân loaïi (unclassified seizures). Theå loaïi côn ñoäng kinh cuïc boä laïi ñöôïc phaân ra thaønh hai theå loaïi phuï goàm coù côn ñoäng kinh cuïc boä ñôn giaûn (simple partial seizures) vaø côn ñoäng kinh cuïc boä phöùc taïp (complex partial seizures). Theå loaïi côn ñoäng kinh toaøn theå hoaù laïi ñöôïc phaân ra thaønh côn co giaät (convulsive generalized seizures) vaø côn khoâng co giaät (nonconvulsive generalized seizures).

Ñaëc ñieåm nhaän daïng cuûa caùc côn ñoäng kinh cuïc boä ñôn giaûn laø khoâng coù bieán ñoåi yù thöùc trong côn, traùi ngöôïc vôùiø côn ñoäng kinh cuïc boä phöùc taïp voán laø loaïi côn cuïc boä coù bieán ñoåi yù thöùc ñi keøm trong ñoù ngöôøi beänh bò roái loaïn khaû naêng nhaän thöùc vaø ñaùp öùng ñoái vôùi caùc kích thích ngoaïi lai. Caùc côn cuïc boä phöùc taïp coù ba thaønh phaàn goàm coù aura, roái loaïn tri giaùc yù thöùc, vaø haønh ñoäng töï ñoäng. Côn cuïc boä ñôn giaûn coù theå dieãn tieán thaønh côn cuïc boä phöùc taïp, vaø caû hai loaïi côn cuïc boä ñôn giaûn vaø phöùc taïp coù theå dieãn tieán thaønh côn toaøn theå hoaù thöù phaùt. Côn ñoäng kinh toaøn theå hoaù (nguyeân phaùt) laø nhöõng côn trong ñoù phoùng löïc ñoäng kinh aûnh höôûng cuøng moät luùc nhöõng dieän roäng cuûa caû hai baùn caàu, vaø ngöôøi ta khoâng tìm thaáy ñöôïc söï hieän dieän cuûa moät oå ñoäng kinh naøo caû treân caû hai phöông dieän vò trí giaûi phaãu hoïc hay baát thöôøng chöùc naêng. Trong côn toaøn theå hoaù nguyeân phaùt, yù thöùc luoân luoân bò roái loaïn, vaøtrieäu chöùng vaän ñoäng luoân luoân ñoái xöùng caû hai beân. Ñaëc ñieåm EEG cuûa côn toaøn theå hoaù nguyeân phaùt laø hình aûnh cuûa caùc phoùng löïc xuaát hieän ñoàng thì vaø ñoái xöùng  ôû caû hai baùn caàu. Baûng 1 trình baøy heä thoáng phaân loaïi côn ñoäng kinh cuûa ILAE.

 

PHAÂN LOAÏI CAÙC HOÄI CHÖÙNG ÑOÄNG KINH^1,2

Nhö ñaõ trình baøy ôû treân, ILAE ñaõ ñöa ra theâm veà sau heä thoáng phaân loaïi caùc hoäi chöùng ñoäng kinh (epileptic syndromes; sydromes eùpileptiques) voán döïa caên cöù treân caùc ñaëc tröng cuûa töøng hoäi chöùng veà loaïi côn, vò trí giaûi phaãu hoïc cuûa toån thöông, ñaëc ñieåm EEG, nguyeân nhaân vaø caùc ñaëc ñieåm khaùc coù lieân quan. Vôùi heää thoáng phaân loaïi naøy ngöôøi ta muoán phaân bieät caùc loaïi hoäi chöùng ñoäng kinh (hay keâu goïn hôn laø ñoäng kinh) döïa treân caùc ñaëc ñieåm veà tuoåi taùc, nguyeân nhaân coù lieân quan, vaø theå loaïi côn laâm saøng.

 

 

 

 

Baûng 1. Phaân Loaïi Quoác Teá Caùc Côn Ñoâng Kinh Döïa Treân Ñaëc Ñieåm Laâm Saøng Vaø EEG (ILAE).⁴   

I.         Côn cuïc boä A.           Côn cuïc boä ñôn giaûn (khoâng roái loaïn yù thöùc) ·                 Vôùi trieäu chöùng vaän ñoäng (ví duï: co giaät cuïc boä, xoay maét xoay ñaàu) ·                 Vôùi trieäu chöùng caûm giaùc hay giaùc quan (ví duï: ngöùa ran cuïc boä, chôùp saùng, hình aûnh veà ngöôøi hay hoaït caûnh, aâm thanh thoâ sô hay tieáng nhaïc, muøi khoù chòu, vò maën hay chua, choùng maët) ·                 Vôùi trieäu chöùng thöïc vaät (ví duï: böøng ñoû, taùi maët, ñoå moà hoâi, caûm giaùc khoù chòu vuøng thöôïng vò, noân, daõn ñoàng töû, noåi da gaø, soâi buïng, tieåu hay tieâu laùo) ·                 Vôùi trieäu chöùng taâm thaàn (ví duï: deùjaø vu, roái loaïn ngoân ngöõ, moäng mò, nhaän thöùc sai veà thôùi gian, sôï haõi, giaän döõ, nhìn söï vaät chung quanh to ra hay nhoû ñi). Khoù phaân bieät loaïi trieäu chöùng naøy vôùi caùc trieäu chöùng cuûa côn cuïc boä phöùc taïp. B.           Côn cuïc boä phöùc taïp (coù roái loaïn yù thöùc) ·                 Khôùi phaùt baèng trieäu chöùng cuïc boä ñôn giaûn, sau ñoù xuaát hieän roái loaïn yù thöùc ·                 Coù roái loaïn yù thöùc ngay luùc khôûi phaùt C.          Côn cuïc boä ñôn giaûn hay côn cuïc boä phöùc taïp dieãn tieán thaønh côn toaøn theå hoaù thöù phaùt        II.         Côn toaøn theå hoaù nguyeân phaùt A.           Côn vaéng yù thöùc (côn nhoû) B.           Côn giaät cô C.           Côn co giaät D.          Côn co cöùng E.           Côn maát tröông löïc F.            Côn co cöùng-co giaät   III.            Côn khoâng phaân loaïi vì khoâng phuø hôïp hai nhoùm treân do thieáu döõ kieän ñeå phaân loaïi

Côn cuïc boä (partial seizures)   Côn cuïc boä ñôn giaûn (simple partial seizures)   Côn cuïc boä phöùc taïp (complex partial seizures)   Côn toaøn theå hoaù (generalized seizures)   côn vaéng yù thöùc (absence seizures)   Côn nhoû (petit mal)   Côn giaät cô (myoclonic seizures)   Côn co giaät (clonic seizures)   Côn co cöùng (tonic seizures)   côn maát tröông löïc

 (atonic seizures)   Côn co cöùng- co giaät (tonic-clonic seizures)

 

 Phaân loaïi hoäi chöùng ñoäng kinh naøy coù neâu leân boán nhoùm chính goàm coù caùc ñoäng kinh vaø hoäi chöùng coù lieân quan vò trí, caùc ñoäng kinh vaø hoäi chöùng toaøn theå hoaù, caùc ñoäng kinh vaø hoäi chöùng khoâng xaùc ñònh ñöôïc laø cuïc boä hay toaøn theå hoaù, vaø caùc hoäi chöùng ñaëc bieät. Ñoäng kinh coù lieân quan vò trí (location-related epilepsies; eùpilepsies lieùes aø une localisation) laø thuaät ngöõ ñoàng nghóa vôùi cuïc boä vaø moâ taû moät côn ñoäng kinh phaùt xuaát töø moät vuøng cuï theå cuûa naõo boä, nhöng vaãn aùp duïng ñöôïc cho caùc côn ñoäng kinh toaøn theå hoaù ngay töø ñaàu vôùi ñieàu kieän laø caùc côn naøy coù moät oå cuïc boä ñöôïc phaùt hieän. Caùc ñoäng kinh coù lieân quan vò trí coøn ñöôïc phaân loaïi thaønh ba nhoùm phuï goàm coù ñoäng kinh voâ caên coù lieân quan vò trí (idiopathíc location-related epilepsies), ñoäng kinh trieäu chöùng coù lieân quan vò trí (symptomatic location-related epilepsies), vaø ñoäng kinh nguyeân nhaân aån coù lieân quan vò trí (cryptogenic location-related epilepsies). Trong ba nhoùm phuï vöøa neâu cuûa ñoäng kinh coù lieân quan vò trí, caùc ñoäng kinh voâ caên coù lieân quan vòtrí tuy hieám gaëp nhöng ñaùng ñöôïc löu yù trong thöïc haønh laâm saøng vì moät soá ñaùng keå caùc ñoäng kinh coù theå ñieàu trò ñöôïc, coù theå coù dieãn tieán laønh tính, vaø khoâng ñoøi hoûi phaûi ñöôïc thaêm doø vaø ñieàu trò quaù möùc. Ñoâng kinh laønh tính cuûa treû nhoû vôùi gai vuøng trung taâm-thaùi döông treân EEG laø loaïi ñoäng kinh thöôøng gaëp nhaát trong caùc ñoäng kinh voâ caên coù lieân quan vò trí.

Trong heä thoáng phaân loaïi môùi nhaát cuûa ILAE, coù ít nhaát chín loaïi ñoäng kinh toaøn theå hoaù voâ caên ñaõ ñöôïc nhaän daïng. Khaùi nieäm veà ñoäng kinh toaøn theå hoaù voâ caên – hay  laø ñoäng

Baûng 2. Phaân Loaïi Quoác Teá Caùc Ñoäng Kinh Vaø Hoäi Chöùng Ñoäng Kinh (ILAE)⁵

I.            Ñoäng kinh vaø hoäi chöùng coù lieân quan vò trí (cuïc boä) A.       Voâ caên (coù khôûi phaùt beänh lieân quan tuoåi taùc) ·                 Ñoäng kinh laønh tính cuûa treû nhoû vôùi gai vuøng trung taâm-thaùi döông ·                 Ñoäng kinh laønh tính cuûa treû nhoû vôùi hoaït ñoäng kòch phaùt vuøng chaåm ·                 Ñoäng kinh laønh tính cuûa treû nhoû vôùi trieäu chöùng caûm xuùc ·                 Ñoäng kinh nguyeân phaùt khi ñoïc B.        Trieäu chöùng ·                 Trang thaùi ñoäng kinh cuïc boä lieân tuïc, tieán trieån maïn tính cuûa treû nhoû (hoäi chöùng Kojewnikow) ·                 Caùc hoäi chöùng  coù côn xuaát hieän khi coù moät taùn trôï ñaëc bieät C.        Nguyeân nhaân aån        II.            Ñoäng kinh vaø hoäi chöùng toaøn theå hoaù A.         Voâ caên (coù khôûi phaùt lieân quan tuoåi taùc) ·                 Co giaät laønh tính gia ñình cuûa treû sô sinh ·                 Co giaät laønh tính sô sinh ·                 Ñoäng kinh giaät cô laønh tính cuûa treû  khoâng quaù 12 thaùng tuoåi ·                 Ñoäng kinh vaéng yù thöùc cuûa thieáu nieân ·                 Ñoäng kinh vaéng yù thöùc cuûa thieáu nhi ·                 Ñoäng kinh giaät cô cuûa thieáu nhi ·                 Ñoäng kinh côn lôùn khi thöùc giaác ·                 Caùc ñoäng kinh toaøn theå hoaù khaùc khoâng thuoäc caùc loaïi keå treân ·                 Ñoäng kinh vôùi côn xuaát hieän khí coù taùc nhaân taùn trôï B.         Coù nguyeân nhaân aån hay trieäu chöùng ·                 Hoäi chöùng West (co thaét treû thô) ·                 Hoäi chöùng Lennox-Gastaut ·                 Ñoäng kinh vôùi caùc côn giaät cô ngaõ xuïm ·                 Ñoäng kinh vôùi caùc côn giaät cô maát yù thöùc C.         Trieäu chöùng     III.            Ñoäng kinh vaø hoäi chöùng khoâng xaùc ñònh ñöôïc laø cuïc boä hay toaøn theå hoaù A.       Vôùi côn vöøa toaøn theã vöøa cuïc boä ·                 Co giaät cuûa treû sô sinh ·                 Ñoäng kinh giaät cô traàm troïng cuûa treû khoâng quaù 12 thaùng tuoåi ·                 Ñoäng kinh vôùi gai-soùng lieân tuïc trong giai ñoaïn nguû coù soùng chaäm ·                 Ñoäng kinh maát ngoân ngöõ maéc phaûi (hoäi chöùng Landau-Kleffner) B.        Vôùi côn khoâng roõ reät laø cuïc boä hay toaøn theå      IV.            Caùc hoäi chöùng ñaëc bieät A.        Côn ñoäng kinh coù lieân quan vôùi nhöõng tình huoáng ·                 Soát cao co giaät ·                 Caùc côn ñoäng kinh ñôn ñoäc hay traïng thaùi ñoäng kinh ñôn ñoäc ·                 Caùc côn ñoäng kinh chæ xuaát hieän khi coù caùc söï coá caáp tính veà chuyeån hoaù hay ngoä ñoäc nhö röôïu, thuoác, saûn giaät, taêng ñöôøng huyeát khoâng nhieãm xeâton

 

 

 

 

 

 

 

kinh toaøn theå hoaù nguyeân phaùt – ñeà caäp ñeán nhöõng hoäi chöùng trong ñoù coù vai troø di truyeàn, coù tieân löôïng laønh tính, coù söï hieän dieän cuûa hình aûnh EEG ñaëc thuø laø phöùc hôïp gai – soùng 3 Hz, khoâng coù lieân quan vôùi caùc beänh cuûa caáu truùc naõo boä, vaø thöôøng gaén lieàn vôùi moät vaøi loaïi côn nhö giaät cô, vaéng yù thöùc, co cöùng – co giaät toaøn theå hoaù. Caùc côn ñoäng kinh naøy thöôøng xuaát hieän luùc vöøa thöùc giaác, thöôøng deã xaûy ñeán khi thieáu nguû. Caùc ñoäng kinh toaøn theå hoaù voâ caên ñaëc bieät ñaùp öùng toát vôùi caùc thuoác choáng ñoäng kinh ñaëc hieäu. Caùc ñoäng kinh toaøn theå hoaù trieäu chöùng hoaëc coù nguyeân nhaân aån luoân luoân xuaát hieän ôû löùa tuoài thieáu nieân trôû xuoáng. Ôû nhöõng ñoäng kinh naøy thöôøng coù caùc daáu hieäu cuûa moät roái loaïn chöùc naêng naõo lan toaû maø bieåu loä EEG laø nhöõng hoaït ñoäng ñieän baát thöôøng lan toaû vaø traàm troïng, vaø bieåu loä laâm saøng laø nhöõng côn ñoäng kinh daøy ñaëc coù keøm chaäm phaùt trieån taâm thaàn. Nhoùm hoäi chöùng ñoäng kinh naøy khoâng coù nguyeân nhaân ñöôïc bieát roõ nhöng thöôøng ñöôïc giaû ñònh laø moät beänh naõo tieäm tieán. Moät soá tröôøng hôïp hoäi chöùng ñoäng kinh naøy laïi laø thöù phaùt sau nhöõng beänh nhö beänh Bourneville, beänh Tay – Sachs, hoäi chöùng Sturge – Weber.

Caùc hoäi chöùng ñaëc bieät coù caùc côn ñoäng kinh xuaát hieän döôùi taùc duïng kích gôïi cuûa  moät soá yeáu toá ñaëc hieäu nhö röôïu, haï ñöôøng huyeát, taêng thaân nhieät. Baûng 2 trình baøy heä thoáng phaân loaïi caùc hoäi chöùng ñoäng kinh cuûa ILAE.

 

TAØI LIEÄU THAM KHAÛO

1.       Cockerell O.C., Shorvon S. (1996). Epilepsy. Current Concepts. Current Medical Literature, London, p 19 – 37.

2.       Genton P., Roger J. (1996). Eùpilepsies et syndromes eùpileptiques: pour une mise aø jour de la classification internationale. Eùpilepsies, 8: 5 – 17.

3.       Shorvon S. (2000). Definition and classification of epilepsy. In Handbook of Epilepsy Treatment. Blackwell Science Oxford and Northampton, p 1 – 15.

4.      Wyllie E., Luders H.O. (1993). Classification of seizures. In  Elaine Wyllie ed The Treatment o Epilepsy: Principles and Practice, Lea & Febiger, Philadelphia, p 359 – 368.

5.      Wyllie E., Luders H.O. (1993). Classification of the epilepsies. In  Elaine Wyllie ed The Treatment o Epilepsy: Principles and Practice. Lea & Febiger, Philadelphia, p 492 – 502.